De nieuwe omgevingswet, die in 2019 ingaat, stelt dat burgers en bedrijven dezelfde informatiepositie moeten hebben als de overheid. “Het gaat om democratisering van informatie”, verteld Jan van Ginkel, Algemeen directeur van Gemeente Zaanstad, toe.

“Overheden zullen niet langer méér over de samenleving weten dan anderen.” Gekeken naar investeringen die daarvoor nodig zijn, wijst hij op het belang van gezamenlijk organiseren. “De innovaties die gemeenten nu ontwikkelen, kunnen beter uitgewisseld worden. Iets wat bedacht is, moet 388 keer gebruikt kunnen worden bij alle gemeenten.”

Versnellen

Buiten de wettelijke sturing eisen burgers ook simpelweg een transparanter en sneller werkende overheid, meent Van Ginkel. Als consument zijn zij immers gewend om binnen een halve dag een online bestelling te ontvangen.

Indien dit lukt, levert dit de maatschappij echter een relevantere overheid op.

Waarbij zij ook slechts één keer hun gegevens hoeven in te voeren. “Bij overheden is dat tussen afdelingen nu nog anders. Maar daar zit beweging in. ”Een uitdaging daarbij is volgens hem per gemeente de juiste lokale prioriteiten te stellen zonder de onderlinge samenwerking in de weg te zitten.

Indien dit lukt, levert dit de maatschappij echter een relevantere overheid op. “Op delen zijn we een monopolist en kunnen burgers niet om ons heen. Die dienstverlening moeten we aantrekkelijker maken door kortere processen en minder herhaling van zetten voor burgers.

Een goed voorbeeld hiervan is de nationale verhuisservice die in de maak is. Waarmee je een verhuizing volledig digitaal en snel afhandelt.”

Informatie verstrekken

In het streven zich tot Smart City te ontwikkelen, werkt de stad Utrecht al met slimmere dienstverlening. “We richten het contact met inwoners zo in dat bijvoorbeeld handhavers indien er iets is alle gegevens beschikbaar hebben”, zegt Frans Jorna, adviseur van de Gemeente Utrecht. “Daardoor hoeven inwoners niet elke keer weer dezelfde informatie te verstrekken.”

Datazelfbeheer

Uitgangspunt in Utrecht is privacy by design. Dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Utrecht ontsluit data via het open City Platform Utrecht.

Partijen die in Utrecht met open data innovatieve oplossingen willen ontwikkelen voor stedelijke opgaven als mobiliteit, luchtkwaliteit en de energietransitie kunnen van dat platform gebruik maken. “Een voorwaarde is dat de toepassing meerwaarde moet hebben voor de maatschappij”, licht Jorna toe.

Om datazelfbeheer te realiseren ontwikkelt de gemeente technische oplossingen als een blockchain.

Om datazelfbeheer te realiseren ontwikkelt de gemeente technische oplossingen als een blockchain (een open database die fungeert als betrouwbare contractvorm, red). Zo hebben de Belastingdienst, SVB en schulddienstverleningsorganisaties samen met de gemeente een blockchain voor armoedepreventie ontwikkeld, het Digitale huishoudboekje.

Dat inwoners vrijwaart van incassotrajecten en de deelnemende organisaties dure invorderingsprocedures bespaart. “Daarmee blijft een hele groep kwetsbare inwoners uit de armoedeval. We hebben vastgesteld dat dertig procent van de inwoners op enig moment in die val terecht komt.

Op het moment dat we het samen ontdekken, is het gemiddeld een half jaar verder. De schuld is dan opgelopen tot zo’n veertigduizend euro. Als je dan ook nog weet dat het saneren van die armoede gemiddeld zes jaar duurt en zo’n honderdduizend euro aan ambtelijke uren is, dan heb je toch een sluitende businesscase?”