Met steun vanuit het ministerie van I&M/Stimuleringsfonds Creatieve Industrie wordt niet alleen naar praktische en ontwerp -oplossingen gekeken, maar ook naar de maatschappelijke ontwikkelingen die een circulaire samenleving met zich meebrengt. We spraken twee auteurs over hun visie op het gebied.

Buiksloterham is nu nog vooral een grotendeels vervuild industriegebied, maar de komende jaren verrijzen er zo’n 3.500 woningen en 200.000 vierkante meter werkruimte. Publieke en private partijen werken nauw met elkaar om bijvoorbeeld afval-, energie- en watervraagstukken in de wijk op te lossen. Verschillende grote partijen hebben een manifest ondertekend voor langjarige betrokkenheid. De meerwaarde ligt in het samenbrengen van meerdere agenda’s, meent landschapsarchitect en stedenbouwkundige Steven Delva, medeauteur van de visie voor het gebied. Er wordt vanuit verschillende disciplines gekeken naar een zo hoog mogelijk maatschappelijk rendement.

Vraagstukken oplossen met meerdere positieve uitkomsten, zorgt ervoor dat er budgetten van verschillende betrokkenen vrijkomen of gebundeld worden. Delva ontwerpt het eerst stedenbouwkundig plan dat ‘rainproof’ is in Amsterdam. Het kunnen omgaan met grote piekbuien vormt de basis voor het ruimtelijk ontwerp van de straten en de pleinen. Hemelwaterriool is overbodig in dit plan. “Die besparing zal niet bij de eigenaar van het riool blijven, maar wenden we aan voor innovatie in de openbare ruimte”, aldus Delva.
Ook wordt een groen oeverpark gecreëerd dat verontreinigd grondwater zuivert en onderdeel gaat vormen van het sanitatiesysteem. Het groen maken maakt het gebied niet alleen esthetisch aantrekkelijker, maar zorgt ook voor een positief ecologisch resultaat. Delva: “Als het geen ecologisch voordeel zou geven, was het park er niet gekomen. Maar door de zuivering past het binnen de agenda van de watervisie en Alliantie en wordt de openbare ruimte een stuk aantrekkelijker.” En, voegt Delva eraan toe, het loof van de planten kan ook nog eens gebruikt worden om duurzame energie mee op te wekken. Lokaal geproduceerde energie die op het warmtenet gepompt wordt.

Frank Alsema, kwartiermaker en betrokken vanaf het begin, vat alle activiteiten samen als het ‘hacken’ van de stad; bewoners in positieve zin grip geven op de stad. Er zullen veel kleine systemen naast elkaar draaien in de omgeving, die elkaar beïnvloeden. “Je ziet dat mobiliteitsbehoeften veranderen”, geeft hij als voorbeeld. “Het begrip eigen auto verandert, dus is er ook niet bij iedere woning een parkeerplaats nodig. Maar welke bestemming geef je die ruimte dan?” Hij wijst op een belangrijke digitale laag die aan de wijk toegevoegd wordt, die processen transparant moet maken. Zo krijgen bewoners veel inspraak in ontwikkelingen en inzicht in begrotingen. “Ook onderzoek doen naar de gevolgen van de komst van de Buurtwet. Denk aan het recht om mee te mogen bieden en liften op de waardestijging door gebiedsontwikkeling. Of het recht om de overheid uit te dagen voor beheer of ontwerp van de openbare ruimte. Alleen als burgers zich betrokken voelen door middel van onder andere open data, is de circulaire ambitie haalbaar.”
Verschillende kennisinstellingen waaronder AMS Institute zijn betrokken bij experimenten en onderzoek naar onder andere de maatschappelijke gevolgen, naar hernieuwbare energie en gesloten kringlopen van voedsel en circulaire bouwmaterialen.

Maar eerst zal er nog flink wat moeten wijzigen in regelgeving en vooral de spelregels om nieuwe toepassingen doorgang te geven. Alsema en Delva tonen zich in ieder geval positief over het verloop tot op heden. Delva benadrukt ook de praktische insteek. “Er zijn boekwerken geschreven, maar we zetten nu met het Cityplot Buiksloterham daadwerkelijk de stap in de praktijk. Het is bijzonder dat we nieuwe oplossingen op zo’n grote schaal kunnen implementeren. Een voorbeeld voor Nederland en daarbuiten. Buiksloterham wordt daarmee een voorbeeld van de toekomstige, circulaire stad.”