Per 1 januari van dit jaar ging de Jeugdwet van kracht en zijn gemeenten bestuurlijk en financieel verantwoordelijk voor jeugd- en opvoedhulp, de uitvoering van kinderbescherming en jeugdreclassering. Ondersteuning, hulp en zorg kunnen door gemeenten laagdrempelig, vroegtijdig en integraal worden aangeboden: één kind, één gezin, één plan. “Bureau Jeugdzorg Utrecht, nu Samen Veilig Midden-Nederland heeft niet op die verandering gewacht om te kiezen voor een andere aanpak. Wij zijn er eind 2012 al mee begonnen.” De sociale innovatie bestaat uit een totaal andere aanpak; waar vroeger soms wel negen professionals individueel met een gezin ‘bezig’ waren, is dat er nu nog één. Sprokkereef duidt: “Eén professional die alles doet wat hij of zij kan, werkt in de praktijk veel effectiever dan een leger aan hulpverleners. Deze aanpak zorgt ook voor het verdwijnen van de coördinatieziekte: veel te veel overleg met alle hulpverleners over een plan.”

Experimentele ontdekkingsreis

Bureau Jeugdzorg Utrecht kwam op het idee voor deze decentralisatie en nam rustig de tijd om in pilotwijken te testen of het ook zou werken. “We begonnen eind 2012 met bijeenkomsten in Utrecht en in 2013 startte dit in twee wijken van de stad om te ervaren of het echt zou werken. Het was een experimentele ontdekkingsreis waarin we veel geleerd hebben. Halverwege 2014 ging de nieuwe manier van werken breed van start. “De methodiek is nu anders, van functiegericht naar gebiedsgericht werken.”

Eigen verantwoordelijkheid

Sprokkereef noemt als belangrijkste les uit de proefwijken dat de professional nu vanuit zichzelf moet kiezen wanneer hij in actie moet komen of wanneer hij ‘op zijn handen moet gaan zitten’ bij bijvoorbeeld een opvoedinterventie. “De professional in een wijkteam jeugd moet zelf keuzes maken, grenzen ontdekken én grenzen stellen. Overigens wordt de professional uit dit wijkteam wel bijgestaan door iemand die de veiligheid van het kind bewaakt, deze gaat soms mee naar het gezin voor een participerend consult, de SAVE werker. Het blijkt dat door een dergelijk consult en advies er minder vaak zware maatregelen nodig zijn zoals een onder toezichtstelling of een onderzoek naar kindermishandeling. Het is meer loslaten en de verantwoordelijkheid bij de cliënt neerleggen, keuzes bieden en hen zelf laten kiezen. Als het niet lukt, springt de professional in. Het aantal agressieve incidenten neemt sterk af door deze werkwijze.”

Aanpassingen in onderwijs

De professional ‘nieuwe stijl’ kwam niet uit de lucht vallen. “Voor de pilots hebben we onze beste krachten ingezet die graag wilden vernieuwen. Zij kregen trainingen en er was veel intervisie. Omdat het een compleet andere manier van werken is, zal er ook in de opleiding aandacht aan moeten worden besteed, we zijn daar nu met de HBO opleidingen over in gesprek. Overigens zijn de professionals uit de pilots nu on the job trainers voor anderen die ook graag op deze manier willen gaan werken.”

Blijvende ontwikkeling

“Onze aanpak is een innovatie in ontwikkeling, geen kant-en-klaar pakket dat strikt gevolgd moet worden. Dat merkte ik sterk tijdens de gesprekken hierover met de gemeente Amersfoort, nadat wij de eerste stappen hadden gezet in de pilots in Utrecht. Zij wilden bepaalde zaken net weer even anders, stonden er open in en wilden samen verder ontwikkelen. Het is een werkwijze die nooit ‘af’ is, omdat er door ervaringen altijd andere keuzes gemaakt kunnen worden.” Sprokkereef benadrukt dat elke gemeente zelf de keus heeft hoe het de Jeugdwet vorm geeft, maar dat al achtentwintig gemeenten in de provincie Utrecht het nu op de nieuwe, innovatieve manier doen.

Nieuw systeem

“Het oude ICT systeem dat ingericht was op een verantwoordingsstructuur paste niet meer bij de nieuwe werkwijze. “We hebben eens geprobeerd te achterhalen hoeveel van onze medewerkers van ons een moeder ziet in vier jaar. Omdat het systeem was ingericht op de achternaam van het kind kwam die informatie daar niet naar boven. Dat is toen handmatig uitgezocht en het bleken tussen de drie en negen medewerkers te zijn. Binnenkort is ons nieuwe systeem operationeel; dit werkt met een genogram waar ouders, het kind, familie en andere relevante personen in opgenomen kunnen worden. Het geeft een grafisch overzicht vanuit het gezin; de verantwoording en ketenuitwisseling zijn er natuurlijk ook in opgenomen.