Professor dr. Albert Meijer

Hoogleraar Departement Bestuurs- en Organisatiewetenschap aan de Universiteit van Utrecht
 

“Ik zie de open data beweging als een volgende stap in het democratische proces, een ontwikkeling waardoor burgers en maatschappelijke groeperingen meer inzicht - en meer invloed krijgen op de lokale, provinciale en landelijke democratie”, stelt professor dr. Albert Meijer. “De vanouds hiërarchische structuur maakt steeds meer plaats voor een samenleving en interactie op basis van gelijkwaardigheid.”

Wat is de open data beweging?

“Het gaat om het publiekelijk beschikbaar maken van zoveel mogelijk data van de overheid. Privacygevoelige informatie, informatie over kwetsbare locaties en situaties en informatie die belangen van derden kan schaden, zal vanzelfsprekend niet openbaar worden gemaakt. Dat zou in strijd zijn met de wet.”

Waarom is het belangrijk om data openbaar te maken?

“Het ontsluiten van data kan bijdragen aan een transparante overheid. Burgers, organisaties en ook journalisten krijgen meer zicht op de ontwikkelingen binnen de overheid en kunnen die overheid indien nodig ook ter verantwoording roepen. Daarnaast draagt het bij aan het vermogen van burgers en andere partijen om te participeren.

Als je weet wat er in jouw stad of land gebeurt dan kun je daarover meepraten. Tot slot, is het idee dat open data een basis kan bieden voor een samenwerking tussen de verschillende partijen in de samenleving. Bijvoorbeeld door gebruik te maken van de data om gezamenlijk te zoeken naar oplossingen voor maatschappelijk relevante vraagstukken.”

Kunt u daar een voorbeeld van geven?

“In Zwolle heeft de gemeente in 2015 een hackathon georganiseerd. Daarbij werd dataspecialisten, waaronder legale hackers, gevraagd te onderzoeken of big data een oplossing kon bieden voor specifieke vraagstukken die in die gemeente leefden.

Bij dat onderzoek draaide het om oplossingen die zouden kunnen bijdragen aan hoe de gemeente ouderen langer zelfstandig kan laten wonen en deelnemen aan de maatschappij en naar wat ouderen, mantelzorgers en burgers daarvoor nodig hebben. De gemeente leverde de data en de dataspecialisten stelden hun kennis beschikbaar. Het experiment resulteerde in een nieuwe dynamiek en sindsdien hebben dan ook meer gemeentes een hackathon georganiseerd.”

Zijn open data voldoende toegankelijk om er gebruik van te kunnen maken?

“De informatie is vaak wel toegankelijk, maar niet direct toepasbaar. Het is soms een enorme brei aan informatie en dan is het moeilijk om daaruit de in dat geval relevantie informatie te destilleren. Bovendien gaat het niet alleen om de data zelf maar ook om de duiding ervan. Aan alleen feiten en cijfers zonder de daarbij behorende achtergrondinformatie heb je niets. Dat kan zelfs leiden tot heel verkeerde conclusies.”

Is iedereen in staat om die data te duiden?

“Dat vergt toch wel kennis, ervaring en vooral veel tijd. Het is niet zo dat je een vierjarige universitaire studie moet hebben gevolgd, maar je moet wel weten waar je moet zoeken en hoe je de data selecteert en interpreteert. Je moet ook kunnen begrijpen waar het om gaat en zowel de details als het grotere geheel kunnen overzien.”

Hoe belangrijk is die duiding?

“Enorm belangrijk. “Je kunt tijdens een zoektocht relevante informatie-oplossingen vinden voor problemen maar ook misstanden ontdekken en openbaar maken. Neem bijvoorbeeld de Panama Papers en recenter de Paradise Papers. Al die zaken zijn aan het licht gekomen doordat journalisten en onderzoekers een enorme hoeveelheid data hebben geanalyseerd en aan de hand van de resultaten daarvan vragen zijn gaan stellen.

Je kunt het zien als een controle op ongewenste maatschappelijke ontwikkelingen. Nu gaat het in die specifieke gevallen niet direct of niet alleen om de overheid maar het toont wel aan hoe belangrijk het is dat data beschikbaar is en dat het juist wordt geïnterpreteerd en wordt verwoord.”