Marieke Hebbenaar (VNG) en Aantink Yeh (KING) verkennen het thema smart city voor Nederlandse gemeenten:

“Het thema smart city is mondiaal een hot topic. In Nederland zijn er naar schatting zo’n 60 gemeenten mee bezig, variërend van volledige programma’s tot aan een klein experiment.

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en KING (Kwaliteitsinstituut Nederlandse Gemeenten) willen gemeenten helpen met vraagstukken rondom de smart city. We verkennen onder meer oplossingen en kansen die relevant zijn voor héél gemeentelijk Nederland om te kijken waar we gemeenten nog kunnen ondersteunen.

Ook voor de kleinere, aangezien de problematiek waarmee gemeenten kampen varieert. Bovendien zijn bepaalde technische innovaties nog vergezichten terwijl met andere slimme oplossingen morgen al aan de slag kan worden gegaan.

Van die laatste zijn oplossingen big- en open data een voorbeeld. Sensoren worden in toenemende mate gebruikt vanwege de berg aan data die nieuwe inzichten kan opleveren. Ze maken gemeentelijk beleid steeds effectiever. Denk aan het verbeteren van de verkeersdoorstroming, aan crowd management en veiligheid of aan meting van luchtkwaliteit. Smart-cityoplossingen bieden veel kansen voor gemeenten om samen met anderen de leefbaarheid te verbeteren.”

Disruptie en gemeenten

“De overgang naar de smart city is tegelijkertijd disruptief. De oorzaak zit voor een deel in een toenemende toegang tot data waardoor burgers en bedrijven meer inzicht krijgen in de stad en ook meer zelf zullen regelen.

“De overgang naar de smart city is disruptief”

Een klassiek voorbeeld dat voor disruptie zorgt is de platformsamenleving met initiatieven zoals Airbnb of Thuisafgehaald. Gemeenten hebben nog amper beleid en regelgeving voor overlast die hieruit kan voortvloeien.

Naar verwachting neemt het aantal disruptieve ontwikkelingen toe en wordt de overheid steeds meer een medespeler. Daar komt bij dat slimme oplossingen vergaande consequenties hebben voor de gemeentelijke organisatie. Welke maatregelen moet je bijvoorbeeld nemen om big en open data toe te passen met het oog op privacy? Gemeenten moeten zich voorbereiden op een nieuwe rol.”

Verkennen in het buitenland

“In smart-cityvraagstukken kunnen Nederlandse gemeenten leren van elkaar en van buitenlandse steden. Bij de Smart City World Expo in Barcelona vorig jaar waren de G4 en Amersfoort samen met VNG en KING vertegenwoordigd.

“De overheid wordt steeds meer een medespeler”

Het is een goede gelegenheid om kennis te delen en de samenwerking te zoeken. Daarnaast leende deze zich er prima voor om Nederlandse smart-cityoplossingen internationaal aan de man te brengen.

Wat de exacte impact zal zijn van smart cities op onze gemeenten weten we nog niet. We nodigen gemeenten van harte uit om mee te gaan op verkenning naar relevante ontwikkelingen. De World Expo is een manier. Deze kan helpen oriënteren in wat er nuttig is voor de gemeente van de toekomst.”

Frans Jorna is Kwartiermaker/Themadirecteur Slimme Stad bij de gemeente Utrecht en werkt mee aan de Nationale Smart City Strategie:

“Veel steden werken al datagedreven en dat heeft verschillende voordelen. Digitale innovatie wordt bijvoorbeeld gebruikt voor het positief beïnvloeden van verkeersgedrag waardoor mobiliteit gezonder wordt.

De datarevolutie is door gemeenten aan te wenden voor het oplossen van maatschappelijke problemen waarin ze zelf aanvankelijk tekortschieten. In Utrecht wekken inwoners zelf collectief duurzame energie op. Een goede bijdrage aan de energietransitie. Het betekent wel een ander gebruik van het elektriciteitsnet.

Daarom ontwikkelde de gemeente samen met verschillende partners vervolgens een smart grid. Digitale innovatie helpt gemeenten bovendien hun eigen dienstverlening te verbeteren en goedkoper te maken, bijvoorbeeld in parkeerbeheer.

In Utrecht rijden scanauto’s rond die kentekens scannen en verkeerd geparkeerde auto’s signaleren en registreren. Ze maken het werk van buitengewoon opsporingsambtenaren efficiënter en zorgen voor merkbaar minder parkeeroverlast. Dat is een goede bijdrage aan het leefklimaat.”

De organisatie

“De ontwikkelingen die horen bij een smart city hebben direct impact op de gemeentelijke organisatie. Gemeenten werken meer datagestuurd en vergroten daarmee hun wendbaarheid.

De datarevolutie gaat bovendien dwars door oude vertrouwde domeinonderscheiden binnen de gemeente heen. Binnen gemeenten wordt nu meer opgavegericht gewerkt, met een bundeling van krachten in multidisciplinaire teams.”

Nationale Strategie

“Gemeenten kunnen veel meer samen doen. Het wiel 387 keer uitvinden is niet slim. Nederland is een klein land met een enorme internetpenetratie dat voorop kan lopen in digitale innovatie. Versnippering voorkomt dat we die voorloperspositie verzilveren. De data-economie is dé economische drijver van de toekomst. Daar liggen de banen.

“De ontwikkelingen die horen bij een smart city hebben direct impact op de gemeentelijke organisatie''

Gemeenten kunnen die alleen samen, en met bedrijven en kennisinstellingen, realiseren. Reden om de Nationale Smart City Strategie te ontwikkelen. Hierin hebben ze samen bepaald wat digitale innovatie voor hen betekent, wat ze ondernemen, wat hen in de weg staat en waar Nederland toe in staat is; wat we moeten doen.”

“Directe winst”

“We zien nu dat smart-cityoplossingen in de ene stad ook door anderen worden opgepikt. Dat is winst ten opzichte van bijvoorbeeld drie jaar geleden. Een voorbeeld daarvan is Utrechts smart grid voor zonne-energie in Lombok.

Dat meer steden daarmee aan de slag gaan is directe winst van de Nationale Strategie. Of het snel genoeg gaat? Gemeenten hebben moeite de enorme groei van dataproductie en datagebruik in de samenleving bij te benen. Tegelijkertijd kan wat de gemeenteraad vanavond besluit morgen worden uitgevoerd. Gemeenten zijn wendbaar.”