Die technologische ontwikkelingen bieden kansen, maar roepen ook juridische vragen op. Pels Rijcken adviseert overheden over het vertalen van juridische eisen naar technische toepassingen.

Wet- en regelgeving eisen steeds vaker een vorm van digitalisering van overheden. Daarnaast bieden technologische ontwikkelingen, zoals big data, internet of things, cloud en blockchain overheden steeds meer mogelijkheden om hun dienstverlening te optimaliseren. ‘

Wij vertalen wettelijke eisen in technische toepassingen’, zegt Sandra van Heukelom, advocaat en partner van Pels Rijcken. Samen met haar collega Jeroen Naves stuurt zij het expertteam Digitale Transformatie aan. Het team is niet alleen juridisch geschoold, maar volgt ook regelmatig ICT- en programmeercursussen.

Van Heukelom: ‘Wet- en regelgeving stellen bijvoorbeeld eisen aan de opslag en het beheer van persoonsgegevens. Om te onderzoeken wat nodig is, moet je blockchain technisch snappen. Dan kun je ook bepalen hoe het recht op verwijdering technisch moet worden geregeld.’

Privacy

Van overheden wordt meer transparantie en openheid verwacht. De techniek biedt hiertoe de mogelijkheid. De toenemende aandacht voor het privacyrecht staat hier haaks op. Veel gemeenten worstelen hier mee. Van Heukelom: ‘Mag een overheid bijvoorbeeld data gebruiken die zij online kan vinden of aanschaffen?

Mag een uitkeringsinstantie gegevens van het Kadaster gebruiken om woonbewegingen in kaart te brengen die herleidbaar zijn tot privépersonen? Daarvoor is een normatief kader nodig, waarover wij cliënten adviseren. Bovendien zal de rechter in geval van de inzet van data precies willen weten waar je de data vandaan hebt, hoe een algoritme is bepaald en of je de uitkomst kunt koppelen aan wat je volgens je bevoegdheid mag doen. De overheid moet dat kunnen uitleggen, niet alleen door op de code te wijzen, maar in begrijpelijke taal.’

Naves: ‘We zien vaak bij een innovatie waar we op het laatste moment bij worden betrokken dat de techniek achteraf aangepast moet worden om aan de wet- en regelgeving te voldoen. Zo was ik onlangs bij een overheidsorganisatie waar een dataspecialist anderhalf jaar bezig was geweest met de koppeling van databestanden.

Hij had een fantastisch systeem ontwikkeld, maar vanuit juridisch perspectief moesten daarbij de nodige vraagtekens worden geplaatst. Dan moet ik op de rem trappen en terug-analyseren: waar komen de data vandaan en mogen die voor het beoogde doel worden gebruikt? Een moeilijk en tijdrovend proces. Dan kun je beter vanaf het begin een jurist laten meekijken.’

Piketpalen

Van Heukelom: ‘Uiteindelijk is dat goedkoper en prettiger voor iedereen. Wij zijn liever geen showstopper. Bij de ontwikkeling van een nieuw product slaan wij de juridische piketpalen waar de opdrachtgever zich aan heeft te houden. Samen met de klant zoeken we naar creatieve oplossingen binnen de bestaande, wettelijke kaders. Als er geen oplossing is, geven we een signaal af aan de wetgever.

‘Innovaties die juridisch door ons zijn begeleid en gecheckt, ontvangen het juridische innovatiecertificaat. Dit geeft de garantie dat de toepassing door Pels Rijcken is beoordeeld en voldoet aan de wettelijke eisen. Dit zorgt voor vertrouwen bij onze cliënten. Er is al veel vraag naar.’

Voor MijnZorgLog, een initiatief van Zorginstituut Nederland, was de juridische borging een absolute eis. Pels Rijcken is nauw betrokken geweest bij de ontwikkeling hiervan. De blockchain legt alle handelingen van zorgverleners en mantelzorgers vast en kan daar in de toekomst ook financiële transacties aan koppelen, inclusief eigen bijdragen en persoonsgebonden budgetten.

Van Heukelom voorziet een grote toekomst voor soortgelijke toepassingen. Het is begonnen met digitaal geldverkeer, zoals de bitcoin. Maar het breidt zich snel uit naar andere domeinen. Denk aan de agriculture, het vervoer van chemische stoffen en digitaal stemmen. Verder zijn er veel lokale pilots, bijvoorbeeld voor subsidies, leningen en parkeervergunningen.

Smart contracts
Blockchain is heel geschikt om smart contracts te coderen. ‘Die combinatie gaat de wereld veranderen’, verwacht Van Heukelom. ‘Aan betalingen kunnen we bepaalde voorwaarden koppelen, zoals de bevestiging dat een product is geleverd. In de normale wereld stort je het geld in depot bij de notaris. In de toekomst kunnen we transacties veilig afsluiten buiten de banken en notarissen om.’

Bij het programmeren van smart contracts kan wel iets mis gaan. Naves vertelt over de DAO-hack, waarbij investeerders hun geld verloren doordat misbruik werd gemaakt van een fout in een smart contract als gevolg waarvan een hacker in staat was om een bedrag ter waarde van miljoenen euro’s naar zijn eigen account uit te keren. Hij of zij was niet te identificeren, omdat het blockchain betrof waarbij het moeilijk was de werkelijke identiteit van de deelnemer te achterhalen.

Van Heukelom: ‘De overheid mag zulke risico’s niet lopen en moet in een afgeschermde omgeving werken, waarin de spelers wél eenvoudig zijn te identificeren. Daarmee komen we bij een van de grootste uitdagingen van dit moment, waarover wij onder andere in de Dutch Blockchain Coalition nadenken. Hoe creëer je een digitale identiteit? Volstaat een code of moet je die koppelen aan biometrische gegevens om te bewijzen dat de fysieke en digitale persoon dezelfde zijn?’

Elke burger die bijvoorbeeld gebruik maakt van MijnZorgLog, krijgt toegang tot zijn eigen gegevens. Van Heukelom: ‘Hij beslist in beginsel zelf wie hij toegang verleent. Op die manier maken wij innovatie mede mogelijk en wordt tevens voldaan aan de wet- en regelgeving.’