Vincent Gruis
Hoogleraar Housing Management aan de TU Delft

“Aan leefbaarheid worden vaak de kenmerken schoon, heel en veilig toegedicht. Vanuit mijn vakgebied zie ik een leefbare stad als een plek waar je prettig kunt wonen. Wat prettig is, is natuurlijk subjectief en misschien het best uit te leggen met de afwezigheid van buurten die bijna niemand prettig vindt om in te verblijven. Een leefbare stad moet ook goed aan de woningvraag kunnen voldoen. Dat is in sommige steden nog best een uitdaging, zoals in het klassieke voorbeeld Amsterdam. Daar willen ook de gezinnen met lagere inkomens wel binnen de ring wonen, maar komen die gezien de druk op de woningmarkt daar vaak buiten terecht. Dat is niet erg, want locatie heeft ook zijn prijs. Wel moeten we ervoor waken dat er te grote concentraties van deze groep op één plek komen te wonen gezien de grote kans op zogeheten poverty pockets. Een gedeelde stad – waar arm en rijk gescheiden van elkaar leven in aparte buurten – is geen leefbare stad.”

Wat woningen doen

“Woningen betekenen veel voor leefbaarheid. Duurzame huizen leveren minder CO2-uitstoot op en dragen bij aan een schone en veilige omgeving, zolang ze er netjes uitzien en niet verpauperd zijn. Een inbraakproof huis verhoogt de veiligheid, net zoals de openbare ruimte dat kan doen. Zo dienen voor een vergroting van (het gevoel van) veiligheid donkere hoeken uit een buurt te verdwijnen, al wordt dit nog wel eens onderschat. Leegstand heeft eveneens een negatief effect op de omgeving. Een transformatie van een pand tot woonruimte kan soms de oplossing zijn, al liggen er nog veel uitdagingen in de aanpak hiervan en is niet elk pand geschikt voor een dergelijke metamorfose.”

De burger

“Een positieve ontwikkeling voor de leefbare stad in de toekomst is de toenemende aandacht voor smart cities en circulariteit. Gesloten cirkels voor stromen kunnen ervoor zorgen dat bijvoorbeeld water en energie weer schoon kunnen worden hergebruikt. Bewoners stimuleren om hun woningen te verduurzamen vraagt nog wel inspanning vanwege de vaak hoge investeringen, maar de interesse neemt toe.

Ook andere manieren van burgerparticipatie dragen bij aan een prettiger leefklimaat. In sommige steden pakken creatieve geesten de problematiek zelf aan door bijvoorbeeld een leegstaand schoolgebouw te kopen – dat kan dan tegen een lage prijs aangezien de gemeente er ook baat bij heeft – om hierin betaalbare appartementen te realiseren. Hoewel gevestigde instanties ook goed werk doen ontstaan met dit soort initiatieven aardige alternatieven voor de traditionele woonvoorziening. Woningcorporaties stimuleren ook contacten tussen bewoners, bijvoorbeeld door de introductie van buurtapps.”

Populair of krimp

“Steden die al populair zijn hebben het natuurlijk relatief gemakkelijk. Gezien de aanzuigende werking van de binnensteden van bijvoorbeeld Amsterdam en Utrecht komen er met de vele mensen die zich er vestigen veel geld en voorzieningen beschikbaar voor de inrichting en leefbaarheid ervan. Dat is een stuk lastiger in krimpgebieden, waar op sommige locaties al alles op alles moet worden gezet om de buurtwinkel open te houden. Soms is het echt vechten tegen de bierkaai. Steden wedijveren daarnaast in hoge mate met elkaar, zoals Heerlen dat moet opboksen tegen directe concurrent Maastricht. Maar ook een grote stad als Rotterdam moet hard werken aan leefbaarheid en enorm investeren in de zuidkant van de stad voor een prettiger leefklimaat.

Ondanks enkele aandachtspunten is het zeker niet slecht gesteld met de leefbaarheid in Nederlandse steden. Nederlanders besteden veel aandacht aan dit onderwerp en aan het stimuleren van gebieden. Het grootste risico is dat door een scheiding tussen arm en rijk buurten in de toekomst kunnen afglijden. Al zijn onze steden, denk ik, sterk genoeg om dat proces tegen die tijd weer te keren.”

Persoonlijke Top 5 Leefbare Steden van Vincent Gruis

  1. Den Haag (op het zand)
  2. Haarlem
  3. Maastricht
  4. Utrecht
  5. Groningen

Stappenplan van Vincent Gruis

  1. Profit: voorkom poverty pockets
  2. Planet: Verduurzaam woningen zodat de CO2-uitstoot vermindert
  3. People: laat mensen het zelf en/of samen doen, als ze dat willen