Vroeger werd veiligheid lange tijd gezien als een taak van de overheid alleen. maar in de jaren tachtig en negentig van de vorige eeuw is in deze filosofie, zowel nationaal als internationaal, een fundamentele wijziging gekomen. Sindsdien wordt veiligheid nog wel gezien als een taak van de overheid, maar burgers, ondernemingen en organisaties zijn hiervoor nu medeverantwoordelijk geworden. Op zich vind ik deze koerswijziging logisch en begrijpelijk, omdat velen zich realiseren dat de overheid natuurlijk nooit alleen de veiligheid kan garanderen of waarborgen. Maar helaas heeft de overheid nooit de regie genomen om – liefst zo eenduidig mogelijk – vast te stellen wat je nu eigenlijk van die eigen verantwoordelijkheid van ondernemingen en/of organisaties zou mogen verwachten.

Tijdperk van de zelfregulering

Bij vele onafhankelijke onderzoeken blijkt daarover in de praktijk grote onduidelijkheid te bestaan. Vroeger werd na bijna alle ernstige gebeurtenissen heil gezocht in meer wettelijke regels en meer toezicht om ongevallen in de toekomst te kunnen helpen voorkomen. Maar dat tijdperk is nu definitief voorbij; niet alleen vanwege de nieuwe veiligheidsfilosofie, maar ook om dat wij nu leven in het tijdperk van de zelfregulering. Nu ligt immers het accent sterk op ‘geen betutteling meer van de overheid, de overheid op afstand en laat het aan de sector zelf over’. Voor het onderwerp veiligheid betekent dit dat de veiligheidsregels steeds minder vaak in wetten worden vastgelegd en steeds meer worden verankerd in de normen en richtlijnen van de sector zelf. Omdat deze normen en richtlijnen – vanzelfsprekend – geen verbindende voorschriften zijn, onttrekken zij zich veelal aan het (toe)zicht van de overheid. De samenleving is door deze gang van zaken voor haar veiligheid steeds afhankelijker geworden van het veiligheidsbeleid van de ondernemingen en organisaties zelf. Nog steeds kan ik mij hierin prima vinden, mits de ondernemingen en/of organisaties zich dan ook aan hun eigen regels houden. Maar hier wringt nu de beroemde veiligheidsschoen, omdat de ervaring leert dat zeker de nietverbindende regels heel gemakkelijk het onderspit kunnen delven bij afwegingen met andere belangen, met name met economische belangen.

Discussie

Heel graag zou ik nog eens ter discussie willen stellen wat je nu eigenlijk van de eigen verantwoordelijkheid zou mogen verwachten. Geen details, maar wel de hoofdlijnen, de uitgangspunten of beginselen. Als daar geen duidelijkheid of eensgezindheid over gaat bestaan, dan kom je voor de veiligheid in een casinospel terecht. Het kan goed gaan, maar ook totaal verkeerd. Daarnaast houdt de ene organisatie zich wel braaf aan de regels en de andere niet. Kortom, die zin van ‘laat het aan de sector zelf over en geen betutteling meer door de overheid’ is een prachtige zin, maar dan moeten alle sectoen het ook waarmaken. Ik sta open voor uw suggestie en debat.